16 Sentyabr 2019, Bazar ertəsi

(esse)

Bir aləm var, bir qədər sirli, möcüzəli. Onun qoynuna sığınır həm canlılar, həm də cansızlar. Günəş işığıyla, külək mehiylə, yağış və qar suları ilə qidalanır onlar. Ora bizim əvvəlimiz, axırımız, sığınacaq yerimiz. Həm anamız, həm atamız, ora bizim Vətənimiz, gözəlliklər məskənimiz. Bizi əhatə edən aləm, bəşər övladının evi. Onu qoru, zənginləşdir və sev. Əlinlə məhv etmə, qırma, dağıtma. Qoru sənə hədiyyə edilən gözəllikləri, qoru köksündə yuva edən minlərlə bitkiləri, böcəkləri, çiçəkləri, heyvanları. Texnikanın inkişafı heç də yanıltmasın səni. Mühafizə et, qiymətli sərvətlərindən səmərəli istifadə et, qoru gözəl təbiəti, iqlimi, torpağı, son dərəcə müxtəlif və rəngarəng olan bitki örtüyünü, heyvanlar aləmini əhatə edən canlı muzeyi. Gözəl sənət əsərini duy, keşiyində dur, ata-babalarımızdan bizə yadigar qalan təbiət abidələrini gələcək nəsillərə yadigar qoy!

Düşün, yer üzündəki 11 iqlim növünün 9-u Vətənimizdədir. Hər bir iqlim qurşağının süfrəmizə bəxş etdiyi nemətlərsiz insan həyatı mövcud ola bilərmi? Son dövrlərdə yaşıllığa verilən diqqət, parkların, ağaclıqların salınması təqdirəlayiq addımdır. Sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ hamının haqqıdır. Ona görə də təbiətimizin hər bir zərrəsinə doğma münasibət bəsləməliyik. Bir ağacın budağını sındırmaq, zibili yerə atmaq yerinə belə mənfi halların qarşısını almağa çalışmalı və ekoloji mədəniyyətə sahib olmalıyıq. Xoş gələcəyimiz naminə bu gündən başlamalıyıq təbiəti, planetimizin bitki örtüyünü və canlılar aləmini qorumağa, bizi əhatə edən son dərəcə gözəl, zəngin və rəngarəng olan ətraf aləmin qayğısını çəkməyə.

Ardını oxu...

Muxtar respublikamız müxtəlif dərman bitkiləri ilə zəngin bir yerdir. Elə bitkilər var ki, həyətimizdə, bağ-bağçalarımızda bitir, onları görür, bəzən bilmədən ayaqlayır, ancaq tanımırıq. Pərpərən, pərpətöyün, gəlinbarmağı, dandur kimi tanınan bu bitki qədim diyarımızda geniş yayılıb. Tarixi 4 min il bundan əvvələ gedib çıxan pərpərənin yarpaqları və gövdəsini yeməyə əlavə etməklə ondan şəfalı bitki kimi istifadə olunur.
Orta əsrlərdə pərpərən “bəzəkli tərəvəz” adlandırılıb, onunla ilan çalması, yuxusuzluq və müxtəlif yaraları müalicə ediblər. Qədimdə digər bitkilər arasında “istifadəyə məcbur” hesab edilən bu bitkini ərəb təbibi İbn Sina ən mühüm təbii dərmanlardan biri kimi qiymətləndirirdi.
Torpaq üzərində yayılan və yaxud dik qalxan, ətirli ot bitkisi pərpərən toxumlarını torpağa səpməklə çoxalır. Toxumlar çox xırda olduğu üçün onları qumla qarışdırıb əkirlər. Cücərtilər aralarındakı məsafə 15-20 santimetr olmaqla seyrəldilir. Çiçəkləri tək-tək və ya topa halda sarı, qırmızı rəngdə olur. İyun ayında gül açan pərpərən sentyabr ayına kimi çiçəkləyir. Bu bitki yabanı şəkildə Naxçıvanın düzən və orta dağlıq sahələrində, bağ və bağçalarda yayılıb.
Ötən günlərdə yolun ortasındakı bir qarış torpaqda ot toplayan yaşlı xala ilə rastlaşdım. Yaxından baxınca pərpərən topladığını gördüm. Birdən başını yerdən qaldırıb: “Bu gün topla, sabah eyni yerdə yenə bitəcək”, – dedi. Əlində bir torba dolusu pərpərəni evə götürəcəyindən məmnun görünürdü. Həqiqətən də, yabanı pərpərən bağçalarda əkmədən yetişir, yayılır. O qədər çox bitir ki, əksər hallarda alaq otu kimi çıxarılıb atılır. Bəziləri bitkinin xeyirli bir qida ola biləcəyini düşünmürlər. Xəfif turşməzə dadı, narın səthi, körpəliyi onu fərqləndirən xüsusiyyətlərdir. Pərpərəni bişirib və qurudub qışa da tədarük etmək olur. Bu bitkinin qida vasitəsi kimi körpə zoğlarından və yarpaqlarından istifadə edilir. Mətbəxdə yetkin köklərini konservləşdirir, qayğanağa və tərəvəz salatlarına əlavə edildikdə gözəl dad verir.

Ardını oxu...

Ölkəmizdə əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin müvafiq fərman və sərəncamları ilə vətəndaşlara ödənilən təqaüd və sosial müavinətlərin məbləğləri artırılır, yeni təqaüdlər təsis edilir. “Əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” ölkə başçısının 2019-cu il 25 fevral tarixli Sərəncamı ilə cari ilin aprel ayından etibarən sosial müavinətlər və təqaüdlərin məbləği artırılıb. İnsanların güzəranının daha da yaxşılaşmasına xidmət edən və əhali arasında böyük razılıqla qarşılanan bu artım muxtar respublikamızda yaşayan sosial qayğıya ehtiyacı olan şəxsləri də sevindirib.
Qeyd edək ki, sosial müavinətlərin artımı ilə yanaşı, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il 15 aprel tarixli Fərmanına əsasən müvafiq kateqoriyadan olan şəxslərə, eləcə də sağlamlıq imkanları məhdud 18 yaşınadək uşaqlara qulluq edən şəxslərə 50 manat məbləğində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdü təsis edilib.
Artıq muxtar respublikada sözügedən təqaüdün ödənilməsinə başlanılıb. Əlavə edək ki, aprel ayının ilk günündən hesablanmaqla ödənilən Prezident təqaüdü bu günədək muxtar respublikada 1642 nəfər sağlamlıq imkanları məhdud şəxsə qulluq edən vətəndaşları əhatə edib. Təbii ki, həyata keçirilən bütün bu tədbirlər əhalinin sosial müdafiəsinə göstərilən dövlət qayğısının növbəti təzahürüdür.

Naxçıvan Muxtar Respublikası
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi
Nazirliyinin mətbuat xidməti

Şəhid ailələri unudulmur

İllər öncə iki övlad anası, xoşbəxt bir qadın idim. Ta o vaxta kimi ki çörəyi dizinin üstündə olanlar torpağımıza göz dikdilər. Evimizə, ocağımıza çörəyimizə, suyumuza xəyanət etdilər. Xalqımızı doğma yurd-yuvasından qovub dünyaya özlərini “zavallı”, “günahsız” millət kimi göstərməyə çalışan, iblis simalı ermənilərin qəfil hücumu bir çox ailənin övladını əlindən aldı. Həmin günlərdə Sədərək kəndi silahlı hücuma məruz qaldı, çox sayda evlər dağıldı, kəndin iki azyaşlı sakini isə həlak oldu.

O vaxt oğlumun yaşı az idi. Səngərdə döyüşəcək yaşda olmasa da, orada can qoyan igidlərə silah, patron daşıyırdı. Çox vaxt da “Ana, yemək, çörək qoy, səngərdə döyüşənlərə aparım”, – deyirdi. O vaxt kimliyindən, yaşından asılı olmayaraq, hərə əlindən gələni edirdi ki, düşmənin ayağı torpağımıza dəyməsin. Neçə can qurban getdi həmin günlərdə, amma torpağımızı mərdliklə qoruduq.
Şəhid anası adını daşımaq şərəfinə, ucalığına yüksələn analardan biri də mən oldum. Düşmən gülləsinə tuş gələndə hələ 16 yaşı var idi oğlumun. O şəhid olanda qolum-qanadım sınmışdı, kimsəsiz, əlacsız qaldığımı düşünürdüm. Amma gördüm ki, şəhid anası heç vaxt tək qala bilməz. Çünki o, bütün Azərbaycan övladlarının anası olur həmin gündən. Uzun illərdir, dövlət qayğısı əhatəsindəyəm. Rayonumuzun dövlət qurumlarının işçiləri mənə öz övladım kimi qayğı göstərirlər.

Ardını oxu...

İndi şəhərli-kəndli axşamları gündüzlərindən də gözəl olan Naxçıvanımızı seyr edərkən şirin-şəkər uşaqlığımızın nağıllı axşamları canlanır gözlər önündə. Yaylı-qışlı günlərimizin sonunu tamamlayan nağıllı axşamlar... Günün ən sevimli və səbirsizliklə gözlədiyimiz vaxtı idi həmin axşamlar. Çünki həyatımız məktəbdən evə, evdən həyətdə oynamağa, oradan dərs oxumağadək hər gün təkrar olunan günlərdən ibarət idi.

Oxşar günlərin yeganə fərqi axşamlar nənə-babalarımızdan maraqla dinlədiyimiz nağıllar idi. Bu nağıllar yayda həyətlərimizdəki tut ağaclarının altına açılan, sanki dağlarımızın, yaylaqlarımızın min bir rəngli gülündən-çiçəyindən çalar alan xalça, palaz, kilimlərin üstündə, qışda isə isti sobanın ətrafında söylənərdi. Həyatlarını da bu nağıllara qatıb bizə söyləyən nənələrimizin hələ, sən demə, özünəməxsus nağıllı axşamları var imiş bir zamanlar. Həm də bizim axşamlardan çox fərqli. Qazın, işığın olmadığı dövrlərdə axşamlar yaxın qonşuların, onların uşaqlarının da təndir üzərində qurulan kürsü ətrafında mehribancasına bir-birinə sıxılıb çıraq işığında böyüklərin dərd-sərlərini paylaşmaları, kiçiklərinsə nağıl dinləmələri olurmuş. Zamanından asılı olmayaraq, biri varmış, biri yoxmuşla başlanan həmin nağılların o vaxtlar mövzusu şahların-padşahların 40 otaqlı imarətlərinin gözəlliyi, uşaqlarının bu gözəlliklər içərisində yaşaması, hansısa bir qəhrəman, igid oğlanın əjdahanın qarşısını kəsdiyi suyu onu öldürməklə kəndə gətirib insanların ehtiyacını ödəməsi idisə, uşaqlıq çağları 1980-ci ilin ortaları, 1990-cı illərə təsadüf edənlərin dinlədikləri nağılların mövzusu bunlardan xeyli fərqlənirdi. O nağılların mövzusu real həyatdan götürülmüşdü. 1905-1907, 1918-1920, 1948-1953-cü illərin hadisələrinin davamı olan və 1988-ci ildən yenə də təkrar edilən ermənilərin torpaq iddiaları, tamahları, törətdikləri qanlı faciələr, işğal olunub dağıdılmış rayonlarımız, axıdılan qanlar, itirdiyimiz igid oğul və qızlarımızın həyatı idi söylənən nağılların mövzusu. Uşaqlarla yaşıd nağıllar…

Ardını oxu...

ARXİV

Sentyabr 2019
Be Ça Ç Ca C Ş B
26 27 28 29 30 31 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 1 2 3 4 5 6

MÜƏLLİFLƏR

KEÇİDLƏR