“Çox sevindirici haldır ki, Azərbaycanın böyük tarixə malik olan incəsənəti, musiqi sənəti hər il yeni istedadlar yetişdirir. Bu, xalqımızın mədəniyyətinin, incəsənətinin zənginliyini nümayiş etdirir”    

                                                                                        HEYDƏR ƏLİYEV
 

Heydər Əliyevin zəngin və çoxşaxəli irsi XX-XXI əsrlər Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin yarıməsrlik inkişaf mərhələsini əhatə edir və bu dövrdə musiqimizin bütün sahələrini, yeniliklərini və nailiyyətlərini özündə birləşdirir. Onun musiqi mədəniyyətinin inkişafı istiqamətində gördüyü işlər müasir musiqişünaslıq üçün qiymətli, real və təkzibolunmaz fakt və materiallarla zəngindir.
1969-cu ildən respublikaya rəhbərlik etməyə başlayan Ulu Öndər elmin, təhsilin, mədəniyyət və incəsənətin müasir tələblərə uyğun inkişafı üçün məqsədyönlü dövlət siyasəti həyata keçirdi. Onun milli və dünya incəsənətinə dərindən bələd olması, yüksək zövqü və ziyalı şəxsiyyəti Azərbaycan mədəniyyətində yeni inkişaf mərhələsinin əsasını qoydu, yaradıcılıq mühitini genişləndirdi və böyük sənət nailiyyətləri üçün möhkəm zəmin yaratdı. Ümumilikdə, dövlətin inkişafı onu idarə edən liderin şəxsiyyəti ilə sıx bağlıdır. Bu baxımdan, Azərbaycan xalqı xoşbəxtdir ki, onun müasir tarixində Heydər Əliyev kimi xalqına və vətəninə bağlı, qurucu və uzaqgörən lider, dahi şəxsiyyət mühüm rol oynamışdır. Bu fikirləri Heydər Əliyevin XX-XXI əsrlər Azərbaycan musiqi mədəniyyəti və incəsənətinin inkişafı, yüksəlişi, təbliği istiqamətində həyata keçirdiyi dövlət siyasəti ilə, bu sahədəki əvəzsiz tarixi xidmətləri ilə əsaslandırmaq olar.
1969-cu ildə Heydər Əliyev Azərbaycanın siyasi rəhbərliyinə gələnədək respublikada professional musiqi incəsənəti və bəstəkarlıq məktəbi artıq SSRİ miqyasında tanınırdı. Üzeyir Hacıbəyov milli klassik-peşəkar musiqinin banilərindən biri kimi böyük nüfuz qazanmış, bəstəkarlarımızın əsərləri müxtəlif şəhərlərdə səslənmiş, ifaçılarımızın çıxışları maraqla qarşılanmışdı. Lakin bu uğurlar, əsasən, sənətkarların şəxsi istedadı və zəhməti hesabına əldə olunurdu. Sovet dövründə incəsənət çox vaxt ideologiyanın təbliği vasitəsinə çevrilmiş, Azərbaycan isə mərkəz tərəfindən milli-mədəni “ucqar” kimi təqdim edilmişdi. SSRİ-nin böyük şəhərlərində Azərbaycanın zəngin musiqi mədəniyyəti haqqında dolğun təsəvvür hələ tam formalaşmamışdı.
Azərbaycanın mədəniyyət və incəsənət sahəsində milli ucqar kimi qəbul edilməsi onun təmsilçilərinə də hiss etdirilirdi. Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı böyük nailiyyətlər əldə etsə də, daim tənqid edilirdi, musiqi mədəniyyətimiz isə “durğun”, “ətalətli” və “yeniliklərə meyildən uzaq” göstərilirdi. Azərbaycan musiqisinin tanınması, əsasən, bəstəkar, dirijor və ifaçılarımızın şəxsi təşəbbüsləri hesabına mümkün olurdu. Belə bir mürəkkəb siyasi şəraitdə Heydər Əliyev milli musiqi incəsənətinin inkişafı qarşısındakı maneələri aradan qaldırdı. O, Azərbaycan musiqi mədəniyyətinə milli və dünya mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsi kimi yanaşaraq “milli ucqar” baxışını dəyişdi, musiqi əlaqələrinin coğrafiyasını genişləndirdi və Azərbaycan musiqisinin dünyada daha geniş tanınmasına şərait yaratdı.
Sovet dövründə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı nailiyyətlər qazansa da, Azərbaycan musiqisinin uğurları, əsasən, sənətkarların şəxsi təşəbbüsü ilə qorunurdu. Heydər Əliyev bu qərəzli münasibəti aradan qaldıraraq Azərbaycan musiqi mədəniyyətinə milli və dünya mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsi kimi yanaşdı, “milli ucqar” stereotiplərini dağıtdı və musiqi əlaqələrinin coğrafiyasını genişləndirdi. Nəticədə, Azərbaycan musiqisi beynəlxalq miqyasda daha geniş tanınmağa başladı.
Heydər Əliyev musiqi mədəniyyəti və incəsənətin inkişafını respublikanın iqtisadi, sosial, elm və təhsil sahələrindəki tərəqqi ilə birbaşa əlaqələndirirdi. Onun həyata keçirdiyi inkişaf siyasəti nəticəsində ölkənin iqtisadi və sənaye potensialı gücləndi, bu isə mədəniyyət və incəsənətin inkişafı üçün möhkəm maddi-texniki baza yaratdı. Bu siyasətin nəticəsi olaraq respublikada çoxsaylı mədəniyyət ocaqları, konsert salonları, musiqi və incəsənət məktəbləri yaradıldı. Heydər Əliyev Sarayı, Bakı Xoreoqrafiya Akademiyası, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası kimi mühüm mədəniyyət müəssisələri istifadəyə verildi. Eyni zamanda musiqi təhsilinin inkişafına xüsusi diqqət ayrıldı, peşəkar musiqiçi və müəllim kadrların hazırlanması dövlət siyasətinin vacib istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Heydər Əliyev musiqi incəsənətinin inkişafına milli inkişafın ayrılmaz və mühüm tərkib hissəsi kimi baxırdı. Musiqi mədəniyyətinin tərəqqisinə özünün bir dövlət başçısı kimi yaratdığı və həyata keçirdiyi milli inkişaf konsepsiyasının ayrılmaz tərkibi, vacib amili kimi yanaşması olduqca səmərəli, uğurlu bir yanaşma, perspektivli bir siyasət idi. Heydər Əliyev öz məruzə və çıxışlarında dəfələrlə vurğulamışdır ki, millətin inkişafı birxətli, yaxud təkcə bir sahənin inkişafı ilə mümkün ola bilməz. Bu ideyası onun milli inkişafın konseptual həllinə yönəlik siyasi fəaliyyətində də öz ifadəsini və real əməli nəticəsini tapmışdır. 
Heydər Əliyev Azərbaycan musiqi mədəniyyəti və incəsənətinin inkişafını yalnız bu gün üçün deyil, gələcək nəsillər üçün də düşünürdü. O, milli inkişafın davamlılığını təmin etmək məqsədilə iqtisadi, sosial və mədəni sahələri vahid sistem kimi inkişaf etdirərək musiqi mədəniyyətinin uzunmüddətli tərəqqisi üçün möhkəm zəmin yaratdı. Heydər Əliyev Azərbaycan musiqisinin inkişafına, dünya musiqi nümunələrinin ölkədə təbliğinə, peşəkar musiqiçilərə və tədris ocaqlarına daim dəstək göstərmişdir. Onun siyasəti nəticəsində musiqi ölkənin müasirləşməsində, dünyaya inteqrasiyasında və beynəlxalq əməkdaşlığında mühüm vasitəyə çevrilmiş, milli-mədəni inkişafın əsas dayaqlarından biri olmuşdur.
Heydər Əliyev milli-humanist dəyərlərin, adət-ənənələrin və xalq sənətinin qorunmasına daim xüsusi diqqət yetirirdi. O, muğamı, xalq musiqisini və peşəkar musiqi sənətini xalqın mədəni sərvəti kimi qiymətləndirir, onların yaşaması və inkişafı üçün dövlət qayğısını gücləndirirdi. Muğamların və xalq musiqisinin bəstəkar yaradıcılığı vasitəsilə yeni forma və üsullarla dünyaya tanıdılmasını vacib sayırdı. Dəfələrlə Üzeyir Hacıbəyovun, Müslüm Maqomayevin, Bülbülün, Şövkət Məmmədovanın, Qara Qarayevin, Fikrət Əmirovun, Cövdət Hacıyevin, Niyazinin, Səid Rüstəmovun, Rəşid Behbudovun, Cahangir Cahangirovun, Tofiq Quliyevin, Arif Məlikovun, Vasif Adıgözəlovun, Vaqif Mustafazadənin, Zeynəb Xanlarovanın və başqalarının yaradıcılığına qiymət verərkən, onların xalq milli musiqisinə məhəbbətlə, ustalıqla yanaşmalarını da vurğulamış, onların nümunəsində ənənə və novatorluğun uğurlu sintezini milli və bəşəri ruhda musiqi tərbiyəsinin vacib amili saymışdır. O, Üzeyir Hacıbəyov, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov kimi görkəmli sənətkarların yaradıcılığında milli ənənə ilə novatorluğun vəhdətini yüksək qiymətləndirirdi. Cəmiyyətdə musiqi-estetik zövqün formalaşmasına çalışır, incəsənəti anlayan və qiymətləndirən mədəni idarəçilərin yetişməsinə önəm verirdi.
Heydər Əliyevin musiqi sahəsinə xüsusi qayğısı onun yüksək mədəniyyəti və sənətə bağlılığını aydın göstərirdi. O həm Azərbaycana, həm də SSRİ Nazirlər Kabinetinə rəhbərlik etdiyi dövrlərdə Azərbaycan bəstəkarlarının yeni opera, balet və simfonik əsərlərinin ilk ifa və tamaşalarında daim iştirak edir, bəstəkar, dirijor və ifaçıların yaradıcılığına böyük dəstək verirdi. Heydər Əliyev sənətdə ruslaşdırma, ayrı-seçkilik və mərkəzçi yanaşmalara qarşı çıxaraq Azərbaycan musiqisinə qarşı ədalətsiz münasibətin aradan qaldırılmasına nail olmuşdur. Üzeyir Hacıbəyov, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov və digər sənətkarların əsərlərinə verdiyi yüksək qiymət peşəkar musiqiçilər üçün mühüm stimul idi. Onun təşəbbüsü ilə məmurların musiqi və incəsənətə marağı artırılır, cəmiyyətdə yüksək bədii-estetik zövq formalaşdırılırdı.
Heydər Əliyevin mədəniyyət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycan gənclərinin musiqi-estetik tərbiyəsi və dünya musiqisinə marağının artırılması idi. O, gənclərin təhsilinə xüsusi diqqət yetirir, istedadlı gəncləri daim dəstəkləyirdi. Onun təşəbbüsü ilə televiziya və radioda musiqi-maarifləndirici verilişlər hazırlanır, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında və Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında məktəblilər və tələbələr üçün xüsusi konsert və tamaşalar keçirilirdi. “Məktəblilərin musiqi həftəsi”, “Məktəbli filarmoniyası” kimi layihələr həyata keçirilir, gənclər arasında müsabiqə və festivallar təşkil olunurdu. Bu siyasət nəticəsində gənclərin musiqi-estetik tərbiyəsi güclənir, milli və dünya musiqisinə maraqları artırdı.
Heydər Əliyev sovet dövründə milli özünüdərkin və milli şüurun qorunmasında mədəniyyət və incəsənəti mühüm vasitə hesab edirdi. Onun təşəbbüsü ilə ədəbiyyat, teatr, musiqi və rəssamlıqda milli mövzulara, tariximizə və tarixi şəxsiyyətlərə daha çox yer verilmiş, xalqın milli ruhunu yaşadan əsərlər yaradılmış və təbliğ olunmuşdur. Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyinin yaradılması, 18 sentyabrın Milli Musiqi Günü elan olunması, görkəmli bəstəkarların yubileylərinin keçirilməsi və tarixi şəxsiyyətlərin heykəllərinin ucaldılması milli yaddaşın qorunmasına xidmət etmişdir. Eyni zamanda Heydər Əliyev musiqini xalqlar arasında dostluq və əməkdaşlıq körpüsü kimi dəyərləndirərək beynəlxalq musiqi əlaqələrinin genişlənməsinə və Azərbaycan musiqisinin dünyada nüfuzunun artmasına nail olmuşdur. 
1972-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının 50 illik yubileyi böyük təntənə ilə qeyd olunmuş, Heydər Əliyev konservatoriyanın Azərbaycan musiqisinin inkişafındakı rolunu yüksək qiymətləndirmişdir. Tədbir Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin nüfuzunun artmasına mühüm töhfə vermişdir. 1975-ci ildə Üzeyir Hacıbəyovun 90 illik yubileyi SSRİ miqyasında geniş qeyd olunmuş, Moskva və Leninqradda konsertlər təşkil edilmiş, əsərləri nəşr olunmuşdur. Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyi yaradılmış, sonrakı illərdə Bülbül və Niyazinin ev-muzeyləri də açılmışdır. Bu addımlar milli musiqi irsinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılmasında mühüm rol oynamışdır. 
Heydər Əliyev daim Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı ilə sıx əməkdaşlıq etmiş, qurumun plenium və qurultaylarında iştirak edərək musiqi sənətinin inkişafı, gənc kadrların yetişdirilməsi və ifaçılıq məsələlərini mütəmadi müzakirə etmişdir. Onun təşəbbüsləri nəticəsində musiqi kollektivlərinin fəaliyyəti təkmilləşdirilmiş, yubileylər və yaradıcılıq tədbirləri geniş şəkildə təşkil olunmuşdur. 1979-cu ildə Bəstəkarlar İttifaqının qurultayında Heydər Əliyevin çıxışı Azərbaycan musiqi mədəniyyəti üçün mühüm hadisəyə çevrilmiş, o, bəstəkarları milli ənənələrə sadiq qalmağa, müasir mövzulara müraciət etməyə və yaradıcılıqda yenilik axtarışlarını davam etdirməyə çağırmışdır. O, eyni zamanda görkəmli bəstəkarların öz məktəblərinin və davamçılarının olmasının vacibliyini vurğulamışdır.
Heydər Əliyev bəstəkarları qarşılıqlı hörmət, xeyirxahlıq və əməkdaşlıq ruhunda birləşməyə, şəxsi inciklikləri kənara qoyaraq musiqi sənətində monolit və yaradıcı kollektiv formalaşdırmağa çağırırdı. O, Q.Qarayev, F.Əmirov, Niyazi kimi müasir Azərbaycan musiqisinin sütunlarını yüksək qiymətləndirərək onların fəaliyyətini dəstəkləməyi və musiqiçilərin yaradıcılıq imkanlarını genişləndirməyi vəd etdi. Heydər Əliyev musiqinin hər yaş və sosial qrupdan insanın həyatında əhəmiyyətini vurğulayaraq bəstəkarları geniş kütlələrin mənəvi və estetik tərbiyəsində musiqinin təsirini gücləndirməyə, yaradıcı fəaliyyətləri ilə Azərbaycan musiqisini daha da inkişaf etdirməyə çağırdı.
Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1978-ci ildə Qara Qarayevin 60 illik yubileyi yüksək səviyyədə qeyd olunmuş, Moskvada - Kremlin sütunlu salonunda və Böyük Teatrda onun əsərləri maraqla qarşılanmışdır. Bu tədbirlər Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin nailiyyətlərini nümayiş etdirmiş və Qarayev Heydər Əliyevin mədəniyyətə dəstəyini yüksək qiymətləndirmişdir.
1970-1980-ci illərdə Azərbaycanda keçirilən konsert və festivallarda SSRİ-nin görkəmli musiqi xadimləri iştirak etmiş, ölkədə musiqiyə göstərilən dövlət qayğısı yüksək dəyərləndirilmişdir. Heydər Əliyev Dmitri Şostakoviç, Dmitri Kabalevski və Tixon Xrennikov kimi sənətkarlarla görüşərək Azərbaycan musiqisi ilə əməkdaşlığın genişlənməsinə çağırış etmişdir.
1980-ci illərin əvvəllərində Qara Qarayev, Fikrət Əmirov, Səid Rüstəmov və Niyazinin vəfatı ümumxalq itkisinə çevrilmiş, Heydər Əliyev onların dəfn mərasimlərində iştirak edərək yaradıcılıqlarını yüksək qiymətləndirmişdir. Ümumilikdə, bu faktlar göstərir ki, Heydər Əliyevin siyasəti Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafı, qorunması, təbliği və müasirləşməsi üçün dövlət səviyyəsində ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilmişdir.

  Sevinc MUSAYEVA

Naxçıvan Dövlət Universitetinin
                               Musiqi təlimi  kafedrasının müdiri