Azərbaycan son illərdə enerji sahəsində əldə etdiyi uğurları yeni mərhələyə daşıyır. Əgər uzun illər ölkəmiz dünyanın etibarlı neft və təbii qaz ixracatçısı kimi tanınırdısa, bu gün artıq elektrik enerjisinin, xüsusilə də bərpa olunan mənbələrdən istehsal edilən “yaşıl enerji”nin ixracı istiqamətində mühüm addımlar atılır. Bu strategiyanın əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycan ilə Türkiyə arasında yüksəkgərginlikli elektrikötürmə xətlərinin inkişaf etdirilməsi və enerji əməkdaşlığının daha da genişləndirilməsidir.

Azərbaycan və Türkiyə təkcə qardaş ölkələr deyil, həm də uzun illərdir, enerji sahəsində etibarlı strateji tərəfdaşlardır. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, TANAP və digər beynəlxalq layihələr bu əməkdaşlığın nə qədər uğurlu olduğunu sübut edib. İndi isə bu əməkdaşlıq elektrik enerjisi sahəsində yeni mərhələyə qədəm qoyur. Yüksəkgərginlikli elektrikötürmə xətləri gələcəkdə Azərbaycanın istehsal etdiyi elektrik enerjisinin Türkiyəyə və oradan Avropa bazarlarına çatdırılması üçün mühüm rol oynayacaq.

Dünyada enerji bazarı sürətlə dəyişir. Bir çox ölkələr artıq yalnız neft və qaz deyil, elektrik enerjisinin beynəlxalq ticarətinə də böyük önəm verir. Xüsusilə külək və günəş enerjisi kimi bərpa olunan mənbələrdən istehsal olunan elektrik enerjisi gələcəyin əsas enerji mənbələrindən biri hesab olunur. Azərbaycan da zəngin təbii potensialından istifadə edərək bu istiqamətdə mühüm layihələr həyata keçirir.

İşğaldan azad olunmuş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonları, eləcə də Naxçıvan Muxtar Respublikası “yaşıl enerji zonaları” kimi inkişaf etdirilir. Bu ərazilərdə Günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi davam edir. Xəzər dənizinin külək enerjisi potensialı isə Azərbaycanın gələcək enerji strategiyasında xüsusi yer tutur. İstehsal ediləcək elektrik enerjisinin xarici bazarlara çıxarılması üçün müasir və güclü ötürmə xətlərinin yaradılması vacibdir.

Məhz bu baxımdan Azərbaycan-Türkiyə yüksəkgərginlikli elektrikötürmə xətti xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu layihə ölkələr arasında enerji əlaqələrini gücləndirməklə yanaşı, Azərbaycanın Avropa enerji bazarına inteqrasiyasını da sürətləndirəcək. Türkiyə Avropa ilə Asiyanı birləşdirən mühüm enerji qovşağı olduğundan bu marşrut Azərbaycan üçün geniş imkanlar yaradır.

Layihənin iqtisadi faydaları olduqca böyükdür. Elektrik enerjisinin ixracı dövlət büdcəsinə əlavə valyuta gəlirləri qazandıracaq, enerji sektoruna yeni investisiyalar cəlb olunacaq, yeni yarımstansiyalar, ötürücü xətlər və digər enerji infrastrukturu yaradılacaq. Bu isə yeni iş yerlərinin açılması, regionların inkişafı və ölkə iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Enerji təhlükəsizliyi baxımından da layihənin rolu böyükdür. Yüksəkgərginlikli elektrik xətləri ölkələrin enerji sistemlərini daha sıx əlaqələndirəcək, fövqəladə hallarda qarşılıqlı enerji dəstəyi imkanlarını artıracaq və elektrik təchizatının dayanıqlığını gücləndirəcək. Müasir texnologiyalar sayəsində enerji itkiləri minimuma enəcək və elektrik şəbəkələrinin səmərəliliyi yüksələcək.

Bu layihə Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artmasına da mühüm töhfə verəcək. Artıq ölkəmiz yalnız neft və qaz ixracatçısı deyil, həm də gələcəyin “yaşıl enerji” ixracatçısı kimi tanınmağa başlayır. Bu isə Azərbaycanın enerji diplomatiyasını daha da gücləndirəcək və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirəcək.

Azərbaycanın həyata keçirdiyi enerji siyasəti təkcə iqtisadi gəlir əldə etmək məqsədi daşımır. Bu siyasət regionda sabitliyin, əməkdaşlığın və qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsinə də xidmət edir. Enerji layihələri ölkələr arasında uzunmüddətli tərəfdaşlıq yaradır, yeni investisiyaları stimullaşdırır və regional inkişafı sürətləndirir.

Gələcək illərdə elektrik enerjisinə tələbatın daha da artacağı gözlənilir. Elektrikli avtomobillərin geniş yayılması, sənayenin inkişafı və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi elektrik enerjisinin strateji əhəmiyyətini daha da artıracaq. Bu baxımdan Azərbaycanın bu gün yaratdığı müasir enerji infrastrukturu gələcək onilliklər üçün mühüm üstünlük hesab olunur.

Azərbaycan-Türkiyə yüksəkgərginlikli elektrikötürmə xətti təkcə iki ölkəni birləşdirən texniki layihə deyil. Bu, ortaq tarixə, ortaq dəyərlərə və ortaq gələcəyə söykənən strateji əməkdaşlığın yeni mərhələsidir. Bu layihə Azərbaycanın enerji ixracını genişləndirəcək, “yaşıl enerji” potensialını dünyaya tanıdacaq və ölkəmizin regional enerji mərkəzi kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək.

Şübhəsiz ki, bu gün həyata keçirilən enerji layihələri sabahın iqtisadi inkişafına xidmət edir. Azərbaycan öz enerji siyasətini müasir dövrün tələblərinə uyğun quraraq regionun aparıcı enerji ölkəsi mövqeyini qoruyur və yeni uğurlara doğru inamla irəliləyir. Azərbaycan-Türkiyə enerji əməkdaşlığı isə bu uğurların ən parlaq nümunələrindən biri kimi tarixə düşəcək.

         Sahil ABDULLAYEV

Naxçıvan Dövlət Universitetinin

Elektrik və elektronika mühəndisliyi ixtisasının

 IV kurs tələbəsi