59 il bundan əvvəl noyabrın 6-da Bakı şəhəri tarixinin mühüm səhifələrindən birinə çevrilən hadisə oldu: Bakıda metropoliten istifadəyə verildi.

"Şərq qapısı" metro işçilərinin peşə bayramı münasibətilə “Bakı Metropoliteni” QSC-nin 59 illik fəaliyyətinə nəzər salır.

Bakı metropoliteninin yaranma dövrünü müxtəlif baxış və yanaşmalarla bir neçə hissəyə bölmək olar. Əslində, tikinti-buraxılış mərhələləri hələ ilkin layihə işləri zamanı müəyyənləşdirilmişdi. Layihəçilər və inşaatçılar birlikdə tikintinin 4 növbədə aparılması barədə razılığa gəlmişdilər. Birinci növbənin uzunluğu 10,1 km olan birinci buraxılış sahəsinə indiki adlar ilə “İçərişəhər”, “Sahil”, “28 May”, “Gənclik”, “Nərimanov” və “Xətai” stansiyaları daxil idi. Birinci 5 stansiya 1967-ci il noyabrın 6-da, “Xətai” isə 1968-ci il fevralın 22-də istifadəyə verildi.

Bakı metrosunun inkişaf mərhələləri

Bakı metropoliteninin tarixinə ictimai-siyasi aspektdən yanaşdıqda, onu üç mərhələyə bölmək olar: Heydər Əliyevdən əvvəlki dövr, Heydər Əliyev dövrü və İlham Əliyev dövrü. Metronun fəaliyyətinin 56-cı ilinin tamam olması ölkədə Ulu Öndərin 100 illik yubileyinin qeyd olunduğu bir vaxta təsadüf etdiyindən və ümumiyyətlə, metro tikintisi sahəsindəki əhəmiyyətli hadisələrin zənginliyini nəzərə alaraq, əsas diqqəti metronun inkişafının Heydər Əliyev dövrü üzərində cəmləşdirmək daha düzgün olardı.

Müstəqilliyin ilk ağır illərində təchizatı keçmiş SSRİ respublikalarından asılı olan və itirilmiş iqtisadi əlaqələr zəminində tənəzzülə uğrayan Bakı metrosunun yeni dirçəliş dövrünün də memarı elə Heydər Əliyev özü oldu. Heydər Əliyev irsinin varisi cənab İlham Əliyevin Azərbaycan Prezidenti seçilməsindən sonra metronun yeni inkişaf xətti müəyyən edildi. Ən əsası, vaqon parkının yenilənməsi üzrə Heydər Əliyevin başladığı işin davamı olaraq, 2011-ci ilə kimi metropolitenə 155 yeni vaqon gətirildi. 2006-cı ildən tikintidə də canlanma başladı. 2008-2011-ci illərdə “Nəsimi”, “Azadlıq prospekti” və “Dərnəgül” stansiyaları sərnişinlərin ixtiyarına verildi. 2011-ci il martın 18-də imzalanmış Sərəncamla "Bakı Metropoliteni xətlərinin konseptual inkişaf sxemi”i təsdiq olundu.

“Bakı Metropoliteni” QSC paytaxtın ictimai nəqliyyat sisteminin əsas dayaqlarından biri kimi şəhər əhalisinin gündəlik mobilliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Sərnişinlərin rahat, təhlükəsiz və sürətli daşınmasını təmin edən metro nəqliyyatı Bakı şəhərinin nəqliyyat infrastrukturunun inkişafında strateji əhəmiyyətini qoruyub saxlayır. Qarşıdakı illərdə metropolitenin fəaliyyətinin genişləndirilməsi, yeni stansiyaların tikintisi, xətlərin ayrılması və qatar parkının yenilənməsi istiqamətində mühüm layihələrin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Metro nəqliyyatı gələcəkdə də Bakı şəhərinin ictimai nəqliyyat sistemində aparıcı rol oynamağa davam edəcək. Xüsusilə paytaxtın və ətraf aqlomerasiyanın ən sıx məskunlaşmış əraziləri ilə mərkəzi hissələr arasında əsas ictimai nəqliyyat əlaqəsinin təmin olunmasında metropolitenin imkanlarının genişləndirilməsi prioritet istiqamətlərdəndir. Bu baxımdan metro şəbəkəsinin inkişafı təkcə sərnişindaşıma imkanlarının artırılması deyil, həm də şəhər nəqliyyatında mövcud yükün daha səmərəli bölüşdürülməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Mövcud inkişaf planlarına əsasən, “28 May” stansiyası metro şəbəkəsinin mühüm əhəmiyyətə malik mərkəzi nəqliyyat qovşağı olaraq qalacaq. Stansiyanın paytaxtın müxtəlif istiqamətlərindən gələn sərnişin axınlarının birləşməsindəki rolu nəzərə alınaraq, burada infrastrukturun təkmilləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Xətlərin ayrılması və 2040-cı ilədək genişlənmə planları

2027-ci ilədək “28 May”–“Cəfər Cabbarlı” keçid stansiyasında Yaşıl və Qırmızı xətlərin bir-birindən ayrılması, həmçinin yeni dəstəkləyici infrastrukturun yaradılması planlaşdırılır. Bu layihənin həyata keçirilməsi metro xətlərinin fəaliyyətinin daha səmərəli təşkilinə, hərəkətin idarə olunması imkanlarının genişləndirilməsinə və gələcəkdə sərnişin axınının artan tələbatına uyğun xidmət göstərilməsinə şərait yaradacaq.

Metropolitenin inkişafı üzrə müəyyənləşdirilən uzunmüddətli hədəflər daha genişmiqyaslı dəyişiklikləri nəzərdə tutur. Belə ki, 2040-cı ilədək metro xətlərinin ümumi uzunluğunun hazırkı 36,6 kilometrdən 73,4 kilometrə çatdırılması, stansiyaların sayının isə 25-dən 46-ya yüksəldilməsi planlaşdırılır. Başqa sözlə, qarşıdakı dövrdə metro şəbəkəsinin uzunluğunun iki dəfədən çox artırılması hədəflənir.

Bu genişlənmə paytaxtın yeni yaşayış massivlərinin və inkişaf edən şəhərətrafı ərazilərinin ictimai nəqliyyatla təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Yeni stansiyaların istifadəyə verilməsi daha çox əhalinin metro xidmətlərindən yararlanmasına, şəxsi avtomobillərdən asılılığın azalmasına və ictimai nəqliyyatın ümumi cəlbediciliyinin artmasına imkan verə bilər.

Qatar parkının müasirləşdirilməsi və xidmət keyfiyyətinin artırılması

Metro infrastrukturunun genişləndirilməsi ilə yanaşı, sərnişindaşımanın keyfiyyətinin yüksəldilməsi, qatarlararası intervalların azaldılması və təhlükəsizliyin artırılması da əsas prioritetlər sırasındadır. Bu məqsədlə qatar parkının yenilənməsi, müasir texnologiyaların tətbiqi və yeni nəsil vaqonların istismara cəlb edilməsi istiqamətində işlər aparılır.

Texniki hesabatlara əsasən, qatarlararası intervalların azaldılması və təhlükəsizliyin artırılması məqsədilə dördüncü nəsil innovativ vaqonların parkda xüsusi çəkisi artırılır. Yeni bağlanmış müqavilələr çərçivəsində cari ildə xətlərə buraxılması üçün daha 10 yeni nəsil modern vaqonun, yəni iki qatar tərkibinin tədarükü və komplektləşdirilməsi təmin olunur.

Yeni vaqonların istismara verilməsi sərnişinlərin daşınması üçün mövcud imkanların genişləndirilməsinə, hərəkət qrafikinin daha çevik təşkilinə və xidmət səviyyəsinin yüksəldilməsinə xidmət edəcək. Eyni zamanda, qatar parkının müasirləşdirilməsi metropolitenin artan sərnişin tələbatına uyğun fəaliyyət göstərməsi baxımından vacib amildir.

Qeyd edək ki, metro nəqliyyatının inkişafı yalnız yeni stansiyaların tikintisi və vaqon parkının yenilənməsi ilə məhdudlaşmır. Bu proses bütövlükdə şəhər nəqliyyatının daha səmərəli təşkili, müxtəlif nəqliyyat növləri arasında əlaqələndirmənin gücləndirilməsi və sərnişinlərin rahat hərəkət imkanlarının artırılması ilə sıx bağlıdır. Metropolitenin avtobus və digər ictimai nəqliyyat vasitələri ilə inteqrasiyasının gücləndirilməsi də şəhər mobilliyinin yaxşılaşdırılmasına töhfə verən istiqamətlərdəndir.

Bakı Metropoliteninin qarşıya qoyduğu inkişaf hədəfləri paytaxtın gələcək nəqliyyat mənzərəsinin formalaşmasında mühüm rol oynayacaq. 2040-cı ilədək nəzərdə tutulan genişlənmə planlarının reallaşdırılması nəticəsində metro şəbəkəsinin əhatə dairəsinin genişlənməsi, sərnişindaşıma imkanlarının artması və şəhərin ictimai nəqliyyat sistemində metropolitenin mövqeyinin daha da möhkəmlənməsi gözlənilir.

Bakı Metropoliteninin peşə bayramı münasibətilə bu sahədə çalışan əməkdaşların əməyini də xüsusi qeyd etmək vacibdir. Hər gün minlərlə insanın mənzil başına vaxtında və təhlükəsiz çatdırılmasını təmin edən metro işçilərinin fəaliyyəti paytaxtın gündəlik həyatının fasiləsiz təşkilində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Maşinistlərdən tutmuş texniki heyətə, stansiya əməkdaşlarından mühəndislərə qədər bütün kollektivin əməyi metropolitenin etibarlı fəaliyyətinin əsasını təşkil edir.

Beləliklə, infrastrukturun genişləndirilməsi, yeni nəsil vaqonların istismara cəlb olunması və hərəkətin təşkilinin təkmilləşdirilməsi Bakı Metropoliteninin qarşıdakı illərdə inkişafının əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Bu hədəflərin reallaşması paytaxtda daha müasir, əlçatan və dayanıqlı ictimai nəqliyyat sisteminin formalaşmasına xidmət edəcək.