Tarix göstərir ki, xalqların taleyində elə məqamlar olur ki, həmin dövrdə verilən qərarlar dövlətin gələcəyini müəyyənləşdirir. Azərbaycan xalqı da müstəqillik uğrunda mübarizəsinin müxtəlif mərhələlərində ağır sınaqlarla üzləşib, milli iradəsini və dövlətçilik əzmini dəfələrlə nümayiş etdirib. 18 Oktyabr – Müstəqilliyin Bərpası Günü xalqımızın azad yaşamaq, öz taleyini müstəqil müəyyənləşdirmək və milli dövlətçiliyini yaşatmaq istəyinin təcəssümüdür.
Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində mühüm mərhələ 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan edilməsi ilə başlandı. İstiqlal Bəyannaməsi ilə müstəqilliyini dünyaya bəyan edən Cümhuriyyət qısa müddətdə dövlət idarəçiliyinin, parlament ənənələrinin və milli diplomatiyanın formalaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atdı. Dövlət rəmzlərinin müəyyənləşdirilməsi, təhsil və mədəniyyət sahələrində həyata keçirilən yeniliklər milli dövlətçilik düşüncəsinin inkişafına töhfə verdi. Cəmi 23 ay yaşamasına baxmayaraq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqımızın azadlıq mübarizəsində və dövlətçilik tarixində silinməz iz qoydu.
1920-ci ildə Azərbaycanın müstəqilliyinin itirilməsinə baxmayaraq, milli azadlıq arzusu xalqın yaddaşında yaşamaqda davam etdi. XX əsrin sonlarında Sovet İttifaqında baş verən siyasi proseslər və Azərbaycanda milli azadlıq hərəkatının güclənməsi müstəqilliyin bərpası üçün tarixi şərait yaratdı. 1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin qəbul etdiyi “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktı ilə ölkəmizin dövlət müstəqilliyi bərpa olundu. Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisliyinə əsaslanan müstəqil dövlətçiliyimizin yeni mərhələsi başlandı.
Lakin müstəqilliyin bərpası dövlət qarşısında dayanan mürəkkəb problemləri aradan qaldırmadı. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü, torpaqlarımızın işğalı, siyasi qarşıdurmalar, dərin sosial-iqtisadi böhran və dövlət idarəçiliyindəki çətinliklər ölkənin gələcəyini ciddi təhlükə ilə üz-üzə qoymuşdu. 1991-1993-cü illərin hadisələri göstərdi ki, müstəqilliyin elan edilməsi ilə yanaşı, onun qorunması, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və ölkədə sabitliyin təmin olunması da həyati əhəmiyyət daşıyır.
Belə bir şəraitdə xalqın tələbi ilə 1993-cü ildə Heydər Əliyevin siyasi rəhbərliyə qayıdışı Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunması və möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Ölkədə vətəndaş qarşıdurmasının qarşısının alınması, dövlət idarəçiliyinin bərpası, qanunçuluğun möhkəmləndirilməsi və siyasi sabitliyin təmin edilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirildi. 1993-cü il oktyabrın 3-də Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ilə dövlət quruculuğunda yeni mərhələnin əsası qoyuldu. Dövlət müstəqilliyinin qorunması, milli maraqların müdafiəsi və ölkənin gələcək inkişafı üçün zəruri siyasi və iqtisadi əsasların yaradılması prioritet istiqamətlərə çevrildi.
Müstəqil dövlətin dayanıqlılığı siyasi sabitliklə yanaşı, iqtisadi potensialın gücləndirilməsindən və hüquqi əsasların möhkəmləndirilməsindən də asılı idi. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın enerji strategiyasının formalaşmasında, beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsində və ölkəyə xarici investisiyaların cəlb edilməsində mühüm rol oynadı. Sonrakı illərdə həyata keçirilən neft-qaz layihələri və beynəlxalq nəqliyyat-kommunikasiya təşəbbüsləri Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının genişlənməsinə şərait yaratdı. Bu proseslər dövlətin maliyyə potensialının artmasına və uzunmüddətli inkişaf üçün iqtisadi zəminin formalaşmasına töhfə verdi.
Dövlət quruculuğunun digər mühüm istiqaməti hüquqi sistemin əsaslarının müəyyənləşdirilməsi idi. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqil dövlətin hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsində əhəmiyyətli mərhələ oldu. Konstitusiyada dövlət hakimiyyətinin təşkili, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqları, qanunun aliliyi və dövlət idarəçiliyinin əsas prinsipləri təsbit edildi. Eyni zamanda ordu quruculuğu, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və milli-mənəvi dəyərlərin qorunması dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən əsas istiqamətlərdən oldu. Azərbaycançılıq ideyası isə milli kimliyin, həmrəyliyin və dövlətçilik düşüncəsinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynadı.
Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi dövlətçilik strategiyası sonrakı dövrdə Prezident İlham Əliyev tərəfindən davam etdirildi. Azərbaycanın iqtisadi və müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi, beynəlxalq tərəfdaşlıqların genişləndirilməsi, enerji və nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsi ölkənin regional və beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsinə şərait yaratdı. Milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət və beynəlxalq əməkdaşlıq təşəbbüsləri Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi imkanlarının genişlənməsində mühüm əhəmiyyət kəsb etdi.
Azərbaycan xalqının qarşısında duran əsas milli vəzifələrdən biri işğal altındakı torpaqların azad edilməsi və ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası idi. 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusunun qazandığı tarixi Zəfər bu məqsədə çatmaq yolunda həlledici mərhələ oldu. Müharibədən sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa və quruculuq işlərinə başlanıldı. "Böyük Qayıdış" Proqramı çərçivəsində infrastrukturun yaradılması, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi istiqamətində tədbirlər həyata keçirildi.
2023-cü il sentyabrın 19-20-də keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın bütün ərazilərində dövlət suverenliyi tam bərpa olundu. Bu hadisə müstəqil dövlətçilik tariximizin mühüm mərhələsini təşkil etdi. Ərazi bütövlüyünün bərpası və dövlət suverenliyinin tam təmin edilməsi Azərbaycan dövlətinin gücünü, xalqın birliyini və milli iradəsini nümayiş etdirdi. Azad edilmiş ərazilərdə davam etdirilən quruculuq işləri isə həmin bölgələrin iqtisadi və sosial həyatının dirçəldilməsinə, yaşayış məntəqələrinin bərpasına və Böyük Qayıdışın davamlı xarakter almasına xidmət edir.
Bütün bu tarixi mərhələlər göstərir ki, müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi yalnız siyasi, iqtisadi və hərbi nailiyyətlərlə məhdudlaşmır. Dövlətin uzunmüddətli gücü, eyni zamanda insan kapitalının inkişafından, təhsilin keyfiyyətindən, innovasiyalardan və cəmiyyətin dəyişən çağırışlara uyğunlaşmaq bacarığından asılıdır. Bu baxımdan, gənclərin bilikli, təşəbbüskar, milli-mənəvi dəyərlərə bağlı və müasir dünyada rəqabət aparmaq qabiliyyətinə malik vətəndaşlar kimi yetişdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənclərin ictimai həyatda fəal iştirakı, onların potensialının reallaşdırılması və dövlətçilik ənənələrinin gələcək nəsillərə ötürülməsi müstəqilliyin davamlılığının mühüm şərtlərindəndir.
Müasir dövrdə bu vəzifələrin yerinə yetirilməsi informasiya təhlükəsizliyi və ideoloji dayanıqlılıq məsələləri ilə də sıx bağlıdır. Rəqəmsal texnologiyaların və süni intellektin inkişafı yeni imkanlar yaratmaqla yanaşı, dezinformasiya və manipulyasiya risklərini də artırır. Buna görə də gənclərin tənqidi düşünmə, etibarlı məlumatı seçmə və rəqəmsal mühitdə məsuliyyətli davranma bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi vacibdir. Milli maraqları dərk edən, hüquq və vəzifələrini bilən, tarixi keçmişinə hörmətlə yanaşan və ölkəsinin gələcəyinə məsuliyyət daşıyan vətəndaşlar güclü dövlətin əsas dayaqlarındandır.
18 Oktyabr – Müstəqilliyin Bərpası Günü xalqımızın azadlıq və dövlətçilik uğrunda apardığı mübarizənin, tarixi iradəsinin və milli birliyinin əhəmiyyətini bir daha xatırladır. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan edilməsindən 1991-ci ildə müstəqilliyin bərpasına, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsindən ərazi bütövlüyü və suverenliyin tam təmin edilməsinə qədər keçilən yol xalqımızın müstəqil yaşamaq əzminin ifadəsidir. Bu gün qarşıda duran əsas vəzifə əldə olunmuş tarixi nailiyyətləri qorumaq, dövlətin davamlı inkişafını təmin etmək və milli dövlətçilik ənənələrini gələcək nəsillərə ötürməkdir. Çünki müstəqilliyin bərpası tarixi nailiyyət, onun qorunması və möhkəmləndirilməsi davamlı dövlət quruculuğu prosesi, gələcək nəsillərə ötürülməsi isə hər bir vətəndaşın məsuliyyətidir.

Məcid SEYİDOV
Naxçıvan Muxtar Respublikasının gənclər və idman naziri vəzifələrini icra edən, nazir müavini, “Azərbaycan Vətən Müharibəsi və Şəhid Ailələri Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatı” İctimai Birliyinin sədri