Dünya siyasətinin diqqət mərkəzi Vaşinqton və Bakı arasındakı məktublaşmaya yönəlib. ABŞ Prezidenti Donald Trampın Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə ünvanladığı rəsmi dəvət məktubu və ölkəmizin bu dəvəti qəbul etməsi yalnız ikitərəfli əlaqələrin deyil, həm də qlobal idarəetmənin yeni mərhələsinin başlanğıcı hesab oluna bilər. Azərbaycanın bu nüfuzlu platformada – Sülh Şurasında (Board of Peace) təmsil olunması həm regional, həm də qlobal miqyasda ölkəmizin diplomatik statusunu tamamilə yeni müstəviyə daşıyır.​                      

Sülh Şurası (Board of Peace) nədir?

​Donald Trampın təşəbbüsü ilə yaradılan Sülh Şurası ilk baxışda Qəzza münaqişəsinin həlli və regionun bərpası üçün nəzərdə tutulsa da, onun nizamnaməsi daha geniş mandatı ehtiva edir. Bu, münaqişə zonalarında sabitliyi bərpa etmək, hüquqi idarəçiliyi təmin etmək və qlobal sülhü qorumaq məqsədi daşıyan yeni bir beynəlxalq təşkilatdır. Bir çox ekspertlər bu qurumu BMT-nin bəzi funksiyalarına daha operativ və nəticəyönümlü bir alternativ kimi qiymətləndirirlər.

​Bəs şura üzvlərinin missiyası və öhdəlikləri nələrdir?

​  Azərbaycanın da daxil olduğu “Təsisçi Üzv” statusu ölkələrə xüsusi missiya yükləyir:

– Strateji qərarlar: üzvlər Qəzzanın və digər böhranlı bölgələrin bərpası, idarə olunması və təhlükəsizliyi ilə bağlı səsvermə hüququna malikdirlər.

– Keçid dövrü idarəçiliyi: şura münaqişədən sonrakı ərazilərdə texnokrat hökumətlərə nəzarət edir.

– Maliyyə və resurs səfərbərliyi: daimi üzvlük üçün bəzi şərtlər (məsələn, bərpa fonduna töhfə) mövcud olsa da, əsas missiya beynəlxalq resursların ədalətli paylanmasını təmin etməkdir.

– İllik sammit: üzv dövlətlərin liderləri ildə bir dəfə şura sədrinin rəhbərliyi ilə toplanaraq qlobal sülh gündəliyini müəyyən edirlər.​                               

Neçə dövlət üzvlüklə razılaşıb?

​Şura hələ formalaşma mərhələsində olsa da, artıq dünyanın aparıcı gücləri bu platformada yer alacaqlarını bəyan ediblər. ABŞ Prezidenti Donald Trampdan Sülh Şurasına qoşulmaq üçün, təxminən, 60 ölkə dəvət alıb. Sülh Şurasının daimi üzvü olmaq istəyən ölkələr sədr Donald Trampın nəzarətində olan fonda 1 milyard ABŞ dolları ödəməlidirlər, əks halda onların 3 ildən sonra üzvlüklərinə xitam veriləcəkdir. 
Azərbaycanla yanaşı, Albaniya, Argentina, Ermənistan, Belarusiya, Macarıstan, İsrail, Qazaxıstan, Kosovo, Mərakeş, Paraqvay, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Özbəkistan, Vyetnam, Molqolustan, Bəhreyn, Qətər, Türkiyə, Misir, Küveyt, Pakistan, Bolqarıstan, İndoneziya, İordaniya kimi dövlətlər təklifi qəbul edən ölkələrdir.

​Sülh Şurası sədrinin vəzifə və səlahiyyətləri nələrdir?

​Nizamnaməyə əsasən şuranın sədri (hazırda Donald Tramp) geniş səlahiyyətlərə malikdir:

1. Mütləq səlahiyyət: köməkçi qurumlar yaratmaq, onları dəyişdirmək və ya ləğv etmək hüququ yalnız sədrdədir.

2. İcraçı heyətin təyini: sədr qlobal nüfuza malik şəxslərdən ibarət İcraçı Şuranı formalaşdırır.

3. Veto və qərar hüququ: şurada qərarlar səs çoxluğu ilə qəbul edilsə də, bu qərarlar sədrin təsdiqindən keçməlidir. Bərabərlik yaranarsa, sədrin səsi həlledicidir.       

Azərbaycan Sülh Şurasında: strateji rol və iqtisadi perspektivlər

​Donald Trampın məktubunda Azərbaycanı “mükəmməl və tarixi bir səyə” dəvət etməsi, rəsmi Bakının son illərdə həyata keçirdiyi müstəqil və uğurlu sülh diplomatiyasına verilən qiymətdir. Azərbaycanın post-münaqişə dövründəki təcrübəsi (Qarabağın bərpası, minatəmizləmə prosesi) onu bu beynəlxalq qurumda ən kompetent tərəfdaşlardan birinə çevirir. Prezident İlham Əliyevin cavab məktubunda vurğuladığı kimi, “Azərbaycan bu “nəcib missiyanı” paylaşmağa və qlobal sülhün qurulmasında aktiv iştirak etməyə hazırdır”.

​​Azərbaycanın Sülh Şurasında “Təsisçi üzv” statusu alması, sadəcə, diplomatik bir jest deyil. Bu, rəsmi Bakının son illərdə yürütdüyü balanslı və nəticəyönümlü xarici siyasətin Donald Tramp administrasiyası tərəfindən yüksək səviyyədə tanınmasıdır.

​    Azərbaycanın şuradakı rolu: yenidənqurma modeli

​Azərbaycanın şuradakı fəaliyyəti üç əsas sütun üzərində qurulacaqdır:

 – Bərpa təcrübəsinin ixracı: Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun sürətli bərpası, “ağıllı kənd” layihələri və mürəkkəb infrastruktur işləri Azərbaycanı Qəzza kimi münaqişədən sonrakı ərazilərin reabilitasiyasında əsas məsləhətçi dövlətə çevirir.

 – Logistik mərkəz: şuranın həyata keçirəcəyi humanitar və iqtisadi layihələrin logistikası üçün Azərbaycanın Orta Dəhliz imkanları və nəqliyyat qovşaqları strateji əhəmiyyət kəsb edəcək.

 – Dinlərarası və mədəniyyətlərarası körpü: Qəzza və Yaxın Şərq probleminin həllində Azərbaycanın İslam dünyası ilə sıx bağları, həm də Qərb və İsrail ilə qurduğu konstruktiv münasibətlər unikal vasitəçi rolu oynayacaqdır

                  Siyasi perspektivlər: qlobal liderlik

​Şuraya üzvlük Azərbaycanın xarici siyasətinə aşağıdakı üstünlükləri gətirir:

 – Birbaşa təsir imkanı: Azərbaycan artıq beynəlxalq qərarların, sadəcə, icraçısı deyil, həm də Donald Trampın rəhbərlik etdiyi bu dar çərçivəli elit şurada həmin qərarların memarlarından biri olacaqdır.

– Milli maraqların qorunması: qlobal sülh masasında əsas oyunçu kimi çıxış etmək, Ermənistanla sülh prosesində Azərbaycanın mövqelərini daha da sarsılmaz edir.​                    

İqtisadi dividentlər: yeni investisiya dalğası

​  Şura çərçivəsində yaradılacaq maliyyə mexanizmləri Azərbaycan iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərəcək:

– Beynəlxalq sifarişlər: Qəzzanın və digər bölgələrin bərpası üçün şura tərəfindən ayrılacaq milyardlarla dollarlıq vəsaitin istifadəsində Azərbaycanın tikinti, enerji və texnoloji şirkətləri prioritet tədarükçü qismində çıxış edə bilər.

– Strateji investisiyalar: Tramp administrasiyasının şura üzvü olan ölkələrə xüsusi investisiya paketləri və ticarət güzəştləri tətbiq etməsi gözlənilir ki, bu da qeyri-neft sektorunun inkişafına təkan verəcəkdir.

​Təhlükəsiz zona statusu

​Sülh Şurasına üzvlük Azərbaycan ətrafında böyük bir “siyasi və təhlükəsizlik qalxanı” yaradır. ABŞ-nin yeni xarici siyasət doktrinasında mərkəzi yer alan bu qurumda təmsil olunmaq, ölkəmizin regiondakı dominantlığını beynəlxalq hüquqi mandatla möhkəmləndirir. Bakı artıq dünyada qlobal sülhün yeni paytaxtlarından biri kimi tanınacaq. Trampın Sülh Şurası və Azərbaycanın missiyası, sadəcə, diplomatiya deyil, həm də iqtisadi intibahdır.

​Donald Trampın 2026-cı ilin əvvəlində atdığı bu addım, dünyada “Donmuş münaqişələr” dövrünü bağlamaq niyyətini nümayiş etdirir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə ünvanlanan məktubda xüsusi vurğulanan “Sizin liderliyiniz və təcrübəniz” ifadəsi, rəsmi Bakının artıq lokal oyunçu deyil, qlobal masada həlledici səs olduğunu bir daha təsdiqləyir.

​​Sülh Şurası təkcə siyasi müzakirələr platforması deyil, həm də nəhəng bir İnvestisiya Fondu kimi aşağıdakı iqtisadi qapıları açır:

– “Qlobal Podratçı” statusu: Qəzzanın bərpası üçün nəzərdə tutulan multi-milyardlıq büdcədən Azərbaycanın tikinti-mühəndislik şirkətlərinin pay alması üçün hüquqi zəmin yaranır.

– Enerji təhlükəsizliyində yeni rəng: şura üzvü olan dövlətlərin enerji layihələrinə ABŞ investisiya fondlarının (məsələn, DFC) birbaşa dəstəyi asanlaşır.

– Texnoloji transfer: şura çərçivəsində tətbiq olunacaq “ağıllı şəhər” və “yaşıl enerji” standartları Azərbaycana ən müasir texnologiyaların gətirilməsini sürətləndirəcək.​

Beləliklə, Trampın Sülh Şurası, bürokratik əngəllərə boğulmuş BMT-dən fərqli olaraq “biznes yanaşması” ilə idarə olunacaq. Azərbaycanın bu qurumda yer alması, ölkəmizin xarici borcların idarə olunmasından tutmuş, xarici investisiya cəlbinə qədər hər sahədə reytinqini artıracaq.

Sülh Şurası, sadəcə, bir qurum deyil, 21-ci əsrin yeni güc mərkəzidir. Azərbaycanın bu masada əyləşməsi, xalqımızın gələcək onilliklərdə təhlükəsizlik və rifah içində yaşamasının rəsmi zəmanətidir.

Surə SEYİD

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent,

araşdırmaçı jurnalist