Prezident İlham Əliyevin müdrik xarici siyasəti, məharətli diplomatiyası ilə Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifələrini yazmaqdadır. Ötən 5 il və son 6 ayın ictimai-siyasi mənzərəsi respublikamızın öz hədəf və məqsədlərinə doğru inamla irəlilədiyini göstərir. 2025-ci il 8 avqust tarixli Vaşinqton zirvəsində əsası qoyulan sülh və əməkdaşlıq körpüsü bu gün daha da möhkəmlənərək həm regional, həm də qlobal əhəmiyyətli geosiyasi faktora çevrilməkdədir. Bu dünya tarixində misli görünməmiş siyasi nailiyyət, böyük diplomatik müvəffəqiyyətdir. Respublikamız müstəqillik dönəmindəki mühüm siyasi uğura imza ataraq dünyanın bir nömrəli ölkəsi ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq yoluna qədəm qoyur. Prezident İlham Əliyev fevralın 10-da Amerika Birləşmiş Ştatlarının Vitse-prezidenti Cey. Di. Venslə görüşlərin ardından mətbuata bəyanatında da ABŞ ilə strateji tərəfdaşlığı böyük şərəf adlandırdı. Sitat: "Bizim üçün dünyanın ən qüdrətli ölkəsi – Amerika Birləşmiş Ştatları ilə strateji tərəfdaş olmaq böyük şərəfdir. Biz, həmçinin Prezident Trampa, Vitse-prezident Vensə və onların heyətinə Qafqazda sülhə verdikləri töhfəyə görə çox minnətdarıq. Ötən avqustda Ermənistan və Azərbaycan Ağ Evdə Prezident Trampın iştirakı ilə sülh sazişini parafladılar və biz Prezident Trampın, həmçinin şahid kimi imzaladığı Sülh haqqında Birgə Bəyannaməni imzaladıq. Artıq altı aydır ki, biz sülh şəraitində yaşayırıq. Biz sülh içində yaşamağı öyrənirik".
Amerika Birləşmiş Ştatlarının Vitse-prezidenti Cey. Di. Vensin fevralın 10-da ölkəmizə səfəri regionun yeni iqtisadi trayektoriyasının müəyyənləşdirilməsi baxımından olduqca mütərəqqi addımların atılması ilə yadda qaldı. Ən önəmlisi isə 6 aydır davam edən prosesin böyük nailiyyətlə yekunlaşması, Bakıda “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası”nın imzalanması oldu. Bununla da iki ölkə arasındakı münasibətlərdə yeni səhifə açıldı. Tərəflər regional bağlantılar, iqtisadi sərmayə və təhlükəsizlik əməkdaşlığı da daxil olmaqla, qarşılıqlı maraq və ortaq fayda doğuran sahələrdə strateji tərəfdaşlıqların əhəmiyyətini təsdiqlədilər. Özündə 5 əsas məqsədi ehtiva edən bu xartiya təkcə ikitərəfli əlaqələri gücləndirəcək diplomatik sənəd deyil, həm də ümumi regionun mənzərəsini yenidən formalaşdıracaq sülh, əməkdaşlıq xəritəsidir. Birgə fəaliyyətə dair regional bağlantılar dedikdə enerji, ticarət və tranzit daşınmaları nəzərdə tutulur ki, bu xüsusda Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta dəhliz) əhəmiyyəti olduqca böyükdür. ABŞ-nin marşrutun rentabelliyini artırmaq məqsədilə respublikamızla birgə əməkdaşlıq təşəbbüsləri ilə çıxış etməsi təsadüfi deyil. Təbii ki, Azərbaycanın müasir nəqliyyat infrastruktur imkanları ilə bu gün həmin marşrutun əvəzolunmaz parçasına çevrilməsi "Super gücü" maraqlandırmaya bilməz. Bəli, Avropa və Asiya arasında ticarət körpüsü yaradan respublikamız Orta dəhlizin yükaşırma qabiliyyətinin artırılması istiqamətində həyata keçirdiyi işlər, xüsusilə də Bakı-Tibilisi-Qars dəmiryolunun müasirləşdirilməsi yönündə atdığı addımlarla Avrasiyanın nəqliyyat xəritəsini formalaşdırmaqla okeanın o tayı üçün də siyasi, iqtisadi cazibə yaratmağı bacarıb. Bu gün Çin də daxil olmaqla, Orta Asiya ölkələri Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun imkanlarından maksimum istifadə edərək premium Avropa bazarına çıxış əldə edirlər. Məhz bütün bu cəhətləri nəzərə alsaq ABŞ-Azərbaycan əlaqələrinin inkişafı baxımından Orta dəhlizin önəmli yer tutacağı qənaətinə gələ bilərik. Digər tərəfdən 8 avqust Vaşinqton Sülh Sammitində əldə olunan razılaşmalara əsasən Zəngəzur dəhlizi, digər bir adı ilə desək TRIPP layihəsi də artıq reallaşmaq mərhələsindədir ki, bu da Orta dəhlizin əhəmiyyətinin regional və qlobal səviyyədə kifayət qədər artacağından xəbər verir. Başqa sözlə yaxın gələcəkdə Cənubi Qafqaz regionu ABŞ, Çin kimi dünya iqtisadiyyatının nəhənglərinin də yer aldığı böyük əməkdaşlıq mərkəzinə çevriləcək. Azərbaycan isə Çinlə yanaşı, ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq yoluna qədəm qoymaqla həm Naxçıvanla ölkəmizin digər ərazisi arasında quru bağlantısına nail olacaq, həm də tranzit ərazi statusunu daha da möhkəmləndirməklə yeni siyasi, iqtisadi dividendlər qazanacaq.
Dünyanın "Super gücü"nü Azərbaycanla yaxınlaşdıran digər strateji məqam isə heç şübhəsiz respublikamızın müəllifi olduğu enerji layihələridir. Bu məqamda onu xüsusi vurğulamaq yerinə düşər ki, ölkəmizin Avropanın enerji təchizatında mühüm rola malik, enerji sahəsində uğur hekayəsi adlandırılan Cənub Qaz Dəhlizinin reallaşması yönündə ABŞ-nin, o cümlədən Donald Trampın böyük dəstəyi olub. Tramp layihənin rəsmi açılışı olduğu 2018-ci ildə Prezident İlham Əliyevə ünvanladığı məktubda həmin ili enerji sahəsində uzun müddətdir, davam edən ABŞ-Azərbaycan əməkdaşlığında inanılmaz bir nailiyyət kimi dəyərləndirib: “Enerji sahəsində illərlə davam edən əməkdaşlığımız bu il, inanılmaz bir nailiyyət kimi, Avropanın zəruri enerji təhlükəsizliyini təmin edəcək ilk qazın Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə nəqli sayəsində zirvəyə yüksəlmişdir”. Və imzalanan 10 fevral tarixli Azərbaycan-ABŞ strateji tərəfdaşlıq xartiyasında Cənub Qaz Dəhlizi üzrə birgə əməkdaşlığın vacibliyinin vurğulanması da bu baxımdan təsadüfi deyil, mövcud əlaqələrin yeni mərhələdə inkişaf edəcəyini göstərən faktordur. Digər tərəfdən ölkəmiz Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə 16 ölkənin enerji təhlükəsizliyini təmin edir ki, onların 11-i NATO-nun üzvü, ABŞ-ın müttəfiqidir. Bu nöqteyi-nəzərdən də iki ölkə maraqları böyük mənada kəsişir.
ABŞ-nin Azərbaycanla strateji tərəfdaşlığını rəsmləşdirən amillərdən biri də heç şübhəsiz ölkəmizin üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməsi, verdiyi vədlərə əməl etməsidir. Bu həm sülh, həm də əməkdaşlıq istiqamətinə aiddir. Respublikamız 6 ay bundan öncə Vaşinqtonda imzaladığı Sülh haqqında Birgə Bəyannaməyə sadiq qalaraq ötən dövrdə Ermənistanla davamlı sülhün bərqərar edilməsinə nail olub. Bu dövrdə qarşı tərəfin atəşkəsi pozmaması və itkinin olmaması mühüm göstəricidir. Digər tərəfdən ölkəmiz münasibətlərin nizama salınmasına dair Ermənistanı təşviq edən jestlərlə də çıxış edib. Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana gedən yüklərin tranzitinə nəinki bütün məhdudiyyətlər aradan qaldırılıb, o cümlədən respublikamız Ermənistana neft məhsullarının təchizatına da başlayıb. Özlüyündə bu nüanslar ölkəmizin dayanıqlı sülh və əməkdaşlıq mühitinin formalaşdırılmasında əsas maraqlı tərəf olduğunu ortaya qoyur. Amerika Birləşmiş Ştatlarının Vitse-prezidenti Cey. Di. Vensin Bakıda mətbuata bəyanatında "Düşünürəm ki, gələcəkdə bir vaxtlar yalnız mübarizə və münaqişə olan yerdə əmin-amanlıq yaranacaq. Bu, Prezident Əliyevin liderliyinin və rəhbərliyinin bariz nümunəsidir" deməsi də ölkəmizin 6 aylıq sülh missiyasına birmənalı etimadın və dəstəyin ifadəsidir.
Ümumilikdə, Azərbaycanla ABŞ arasında imzalanan strateji tərəfdaşlığa dair xartiya göstərir ki, respublikamızla ikitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlıq ABŞ Prezidentinin missiyasının və xarici siyasətinin əsas məqsədlərindəndir. Bu bir daha ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin dayanıqlı olduğunu və yüksələn xətlə inkişaf edən əlaqələrin gələcəkdə xalqlarımız üçün böyük nəticələr verəcəyini sübut edir. Bu mühüm dövlət sənədinə dair ölkələr müdafiə, təhlükəsizlik, hərbi, enerji, nəqliyyat, süni intellekt, özəl sektor, bir sözlə bütün istiqamətlərdə dərin əməkdaşlıqlar quracaqlar. Təbii ki, bütün bu əməkdaşlıqların dərinləşməsi baxımından Zəngəzur dəhlizinin reallaşması böyük önəm daşıyacaq. Ən əsası isə odur ki, birgə fəaliyyətə dair niyyət və iradə, eləcə də ilkin nəticələr vardır. Bütün bunlar əminlik yaradır ki, 8 avqust Vaşinqton Sülh Sammitinin məntiqi davamı kimi, 10 fevral 2026-cı il təqvimi Azərbaycan-ABŞ münasibətlərində inkişafın yeni mərhələsini təsdiqləyən mühüm siyasi nailiyyət kimi tarixə həkk olunacaq. Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi: "Bağlantılara gəldikdə, artıq qeyd etdiyim kimi, TRIPP layihəsi regionda sülhün inkişafına və əməkdaşlığa növbəti töhfə olacaq. Biz müdafiə məhsullarının satışı sahəsində yeni səhifə açırıq və bu, həmçinin perspektivlidir. Əlbəttə ki, süni intellekt mərkəzlərinin yaradılması bu gün ikitərəfli gündəliyimizin bir hissəsidir və Amerikanın aparıcı şirkətləri ilə işbirliyi quraraq artıq ilkin nəticələrimiz var. Başqa sözlə, Vitse-prezident Vensin bugünkü səfəri, imzalanmış Strateji Xartiya, danışıqların mahiyyəti, dostumuz və qonağımızın qəbulu baxımından tarixidir".
Nail ƏSGƏROV
